De Kleefse Waard en de bevrijding

In de zomer van 1961 kreeg de Kleefse Waard bezoek van een Engelse officier, Colonel R. H. Tierney van de Yorkshire Division, onderdeel van de troepen, die op 17 april 1945 Arnhem definitief bevrijdden. De officier wilde nog eens de plaatsen bezoeken, waar hij gestreden had. Hij bracht een aantal luchtfoto's mee van het omstreden gebied, waarbinnen de Kleefse Waard lag als een vesting van steen.

Van deze foto's hebben wij er hierbij twee afgedrukt. Ze werden genomen op 8 april 1945 te 13.30 uur, voordat een hevig bombardement de definitieve aanval van de geallieerden inluidde. De foto's werden genomen uit een Engelse verkenner, die op 1000 voet (ongeveer 330 meter) hoogte vloog. De weinige, op de Kleefse Waard aanwezige AKU-mensen, hebben deze machine meermalen gezien. Ze werd begeleid en beschermd door drie jagers. die de omgeving afzochten op vijandelijke vliegtuigen, die het de laag en langzaam vliegende verkenner zouden kunnen lastig maken.

Er kwam geen afweervuur van de grond. Dat zou bepaald catastrofaal zijn geworden voor onze vliegende fotograaf, want met goed geschut zou het geen kunst geweest zijn om van 1000 voet hoogte de vogel omlaag te schieten. Men kan zich afvragen waarom de Duitsers dit niet deden. Het is echter duidelijk, dat zij hiermee hun posities aan de vijand zouden verraden, met als gevolg een goed gericht artilleriebombardement.

De bovenstaande foto toont de landtong tussen de Rijn (voorgrond) en de IJssel met de boerderij "De Pley". Duidelijk is de zig-zag-streep te zien van de loopgraaf in het midden van de foto. Voorzover de informaties gaan zou op dit moment geen vijand zich meer in of om de boerderij hebben bevonden.

Van meer belang voor ons is de tweede foto. Daar staat de fabriek. wel verlaten. maar nog weinig beschadigd. Slechts een handjevol A.K.U.-mensen. die met toestemming van het Duitse Technisch Commando ketelhuis en centrale zolang mogelijk draaiende hielden voor de stroomvoorziening van de Veluwe, mochten zich op het terrein bewegen. onder het oog natuurlijk van de Duitse troepen. Zoveel manschappen telde deze bezetting trouwens niet. Een twintigtal. schatten onze mensen. Om dit aantal was het beslist niet nodig een zo hels bombardement op de fabriek los te laten. In de nacht van 14 op 15 april volgde de opmars van Engelsen en Canadezen vanuit Westervoort. Het geschutsvuur uit de Lijmers en de Betuwe maakte van grote delen van de fabriek een puinhoop.

Op de voorgrond ziet u de IJssel met de Veerweg. waar de geallieerden in amfibievaartuigen de rivier overtrokken. Op het terrein van de fabriek werd kort maar fel verzet gepleegd o.a. bij het rivierwaterfiltergebouw van de Sove. Na bezetting van het Sovegebouw trokken de Duitse troepen zich terug.

Direct na de bevrijding van Arnhem en Velp begon het puinruimen en het herstel van onze elektrische centrale, die reeds kort daarna (I mei 1945). mede dank zij de hulp van de Canadezen, Arnhem van stroom kon voorzien. De fabriek zelf was niet alleen zwaar beschadigd maar ook leeggeroofd.

Wat tenslotte nog opvalt bij de beschouwing van deze foto is de lengte van de grote schoorsteen naast het ketelhuis van TS. Tijdens het bombardement in de week na 8 april 1945 werd ca. 30 meter van deze schoorsteen afgeschoten. Hij werd nooit hersteld. terwijl op het resterende deel de sporen van de granaatinslagen ook nu nog duidelijk zichtbaar zijn.