 |
Welkom bij de
historie van Enka-Ede
|
 |
|
Wie was dokter Heimans?
Op 1 februari 1925
trad de heer T.Heimans in dienst als bedrijfsarts op de lokatie
Ede. Hij was daarmee de eerste bedrijfsarts van ons bedrijf en
heel veel ouderen zullen hem nog wel kennen als de dokter waar
je geen grapjes mee kon maken. Een ziektebeeld simuleren leerde
hij je in één keer af. In 1963 ging hij met pensioen
en dat is dan ook weer 30 jaar geleden.
Wie was dokter
Heimans?
In navolging van de
bedrijfsartsactiviteiten bij het zusterbedrijf in Arnhem besloot
de directeur, de heer Hartogs, ook in Ede een bedrijfsarts te
benoemen. Dokter Heimans was toen 27 jaar oud, met
nog weinig ervaring en zeker niet op het terrein van de
bedrijfsgeneeskundige dienst.
De
bedrijfsgeneeskundige dienst.
Bedrijfsartsen waren
er in die tijd in Nederland eigenlijk niet; een enkel groot
bedrijf, zoals Hoogovens in IJmuiden, kende een eigen medische
dienst met een vaste arts. Een eigen bedrijfsarts was toen bij
Enka voor het kunstzijde spinnen geen overbodige luxe. Vooral in
de eerste jaren waren een aantal chemische processen nieuw en
men had in Nederland nog niet zoveel ervaring met de effecten
voor de gezondheid van de mensen. De spinners hadden
bijvoorbeeld, door de gassen die vrij kwamen bij het spinnen,
last van de ogen. Men noemde dat toen spinogen. Dat was soms zo
erg dat de spinners dagenlang het zonlicht niet konden
verdragen. De spinmachines waren toen nog niet afgesloten en de
gassen werden niet afgezogen. Ook de spinhygiëne was
niet optimaal.

Het
25-jarig bestaan van de vereniging "Het Groene Kruis" te Ede op
2 nov. 1928 in de zaal van de Sociëteit Amicitia in hotel /
restaurant "Hof van Gelderland". De vereniging werd opgericht op
19 juni 1903 door dr. C.A.H. Weijer. Op de foto staan 5e van
links: Th Heimans, bedrijfs- en huisarts te Ede
Dokter Heimans was,
zoals wij hem kennen van vroeger, een voortvarend man. Al vrij
snel had hij mede steunend op de ervaringen van het Enka-bedrijf
uit Arnhem een model medische dienst opgezet met een, zoals men
dat in die tijd beschreef, unieke verbandkamer, onderzoekskamer,
spreek- en wachtkamer. Zaken, voor die tijd erg nieuw. Ook de
organisatie rond het spreekuur, ziekencontrole, keuringen, etc.
regelde hij goed. Zijn eerste medische lokatie was in een deel
van het fabriekscomplex, dat in de oorlogsjaren is
weggebombardeerd. Dat was ongeveer op de plaats waar nu het
magazijn staat. Een gedeelte is nu bestraat en vormt de doorgang
naar de centrale en de kantine. Na de oorlog mocht
hij een nieuw gebouw zetten op de grote binnenplaats. Dat staat
er nog steeds en is nog niet zo lang geleden gerenoveerd.
De patiënten .
Al vrij snel kwamen
er verbeteringen in de produktieprocessen voor het uitvoerend
personeel. De samenwerking tussen de chemische-, produktie- en
technische dienst werkten vruchtbaar. De spinogen
verdwenen.Zoals wij in de aanhef al schreven...... bij die
dokter moest je toch wel echt ziek zijn! Er waren medewerkers
die voor hem door het vuur gingen, maar er waren er ook heel wat
die liever een straatje omgingen.
De
reddingsbrigade.
In 1925, hij was nog
maar kort in dienst, ontstond er een zeer ernstig ongeluk in de
spinnerij. Door een explosie kwamen drie medewerkers om het
leven en waren er veel gewonden. Een zeer tragisch
ongeval. Dat was de aanleiding voor hem om een brand-
en reddingsbrigade op te richten.
De
oorlogsjaren .
Enkele malen is zijn
actieve werkperiode onderbroken. In de mobilisatie van het
Nederlandse leger in 1939, was hij officier van gezondheid bij
het 29e regiment infanterie, dat in de meidagen van 1940 nabij
Achterberg (Rhenen) gelegerd was. De
oorlogshandelingen heeft hij daar meegemaakt. Hij heeft voor
moedig en beleidvol optreden tegenover de vijand het "Bronzen
kruis" gekregen. Tijdens de vechthandelingen is hij dwars door
de vijandelijke linies gedrongen om gewonde Nederlandse
militairen op te halen, die bij een hulpverbandpost waren
achtergebleven.In 1943 heeft hij, in opdracht van de bezetter,
een paar maanden gevangen gezeten. Vanaf zijn vrijlating mocht
hij op last van de bezetter het medische werk op de fabriek niet
uitvoeren. Hij saboteerde min of meer het sturen van Nederlandse
werknemers naar Duitsland. Hij heeft toen tijdelijk gewerkt als
bacterioloog op het Melkwollaboratorium. In september
1944 was hij één van de eersten die de Canadese parachutisten
de hand drukten. De laatste maanden van de oorlog moest hij
onderduiken. Maar toen lag de fabriek stil en voor een deel
zwaar vernield.
De
bedrijfsarts .
De invloed van Dokter
Heimans was groot, niet alleen op de fabriek, maar ook
daarbuiten. Het bedrijf luisterde graag naar zijn medische en
maatschappelijke adviezen. Als arts leerde hij de mensen kennen
en menigeen stortte zijn of haar hart bij hem uit. Door zijn
zekere onpartijdigheid en het vertrouwen wat hij genoot, wist
en kon hij voor velen oplossingen vinden. Veel
ouderen hebben ook EHBO-les van hem gehad. We herinneren ons
een avond in het EHBO-lokaal dat we met een groep zaten te
wachten op de dokter, want die had zich verlaat. Eén van de
cursisten, die toevallig heel veel leek op de dokter nam het
initiatief en ging achter het katheder staan om de dokter te
imiteren. Hij deed dat meesterlijk, maar had niet in de gaten
dat achter hem in de deuropening de dokter stond mee te
luisteren. Toen wij niet meer durfden te lachen, voelde hij dat
er iets niet goed ging. De pseudoarts bemerkte de dokter en met
een rood gezicht ging hij zitten, verscholen achter de ruggen
van zijn collega's.Dokter Heimans was fair en liet het
erbij..... alhoewel, bij het tijdens de les braakneigingen
opwekken door twee vingers achter in de keel te steken bij een
patiënt moest de dokter een voorbeeldslachtoffer hebben. U
begrijpt het wel, onze pseudo-arts moest eraan geloven. Naast
dat hij bedrijfsarts was had hij ook een eigen praktijk aan de
Bennekomseweg in het witte huis "Oase" geheten. Wat hij als mens
verder betekende voor activiteiten, zie het volgende stukje.
De
mens Heimans.
Bekendheid heeft hij
mede gekregen door de bekende violist Herman Krebbers. Herman
was een zoon van de hoofdportier van ons bedrijf. Hij kon
redelijk goed viool spelen en had les van mevrouw Van Zoelen op
de Bergstraat te Ede. Dokter Heimans heeft Herman gestimuleerd
om een opleiding te volgen tot violist en heeft hem ook de
mogelijkheden gegeven de opleiding te kunnen volgen.
In latere interviews heeft Herman Krebbers zijn
erkentelijkheid naar dokter Heimans getoond. Ook
voor de gemeenschap was de dokter actief. We noemen de
oprichting van het Julianaziekenhuis, met later een
bestuursfunctie. Ook het Groene- en Rode Kruis in Ede en het
kraamcentrum droeg hij een warm hart toe. Hij is mede-oprichter
geweest van "het Dorp" in Arnhem. U weet nog wel van de grote
geldactie van Mies Bouwman. Ook was hij indertijd voorzitter
van het Enkazwembad in Ede.
Scheepsarts bij de Holland-Amerikalijn!
Tijdens een reis als
passagier met de Willem Ruys werd de scheepsarts ziek en nam
dokter Heimans de taak van hem over. Dat beviel hem zo goed dat
hij later in zijn vakantie op de Maasdam, die op Amerika voer,
scheepsarts werd. Een gedreven arts die zelfs in zijn vakantie
het nuttige met het aangename wist te verenigen.
Hij heeft helaas niet
lang van zijn pensioen kunnen genieten. Hij overleed op 8 januari
1969. Een legendarisch man was hiermee heengegaan |
|