 |
Welkom bij de
historie van Enka-Ede
Van ENKA naar AKU
Na het passeren van de akte tot oprichting van de Nederlandsche
Kunstzijdefabriek op 8 mei in 1911 in Den Haag, is het bedrijf in 1912 in
Arnhem kunstzijde gaan spinnen. Vorige maand hebben wij u verteld over de
problemen die er geweest zijn in de beginjaren. De naam Nederlandsche
Kunstzijdefabriek veranderde in de spreektaal geleidelijk naar de afkorting
eNKa, waarvan alleen de letters N en K de afkorting aangaven van de
oorspronkelijke naam. De e en de a zijn er bijgekomen door het uitspreken
van de middelste twee letters. Uit oude verhalen lezen wij verschillende
oorzaken van die afkorting. Het zou een z.g. telegram-afkorting geweest
zijn. Weer anderen vertellen met de hand op het hart dat de naam ontstaan is
tijdens het voetballen, om de voetballers aan te vuren met 'hup eNKa...'.
Hoe het ook zij, de officiële benaming van het bedrijf veranderde in ENKA
n.v. en al vrij snel na de beginjaren.
Uitbreidingen:
Toen in Nederland begonnen werd met deze nieuwe industrie, waren Engeland,
Frankrijk en Duitsland al wat verder gevorderd en was de kunstzijde al op de
markt. Na de eerste wereldoorlog (1914-1918) kwam in Nederland uitbreiding
van de capaciteit. Ede werd gebouwd en in Arnhem werd een groot bedrijf ten
oosten van het oude bedrijf gebouwd. In Breda ontstond de H.K.I. (Hollandse
Kunstzijde Industrie) gebouwd. In het begin als zelfstandige onderneming,
later gefuseerd met de ENKA. In 1928 kwam er een concurrerend bedrijf bij in
Nijmegen, de z.g. NIJMA, aan het MaasWaalkanaal. De NIJMA is altijd
zelfstandig gebleven en sloot in de zestiger jaren haar poorten. Alle
bedrijven deden het bijzonder goed en er werd behoorlijk verdiend. Er was
zelfs een jaar bij dat ENKA 108% dividend op de aandelen heeft uitgekeerd.
Voor ENKA was Duitsland het voornaamste export-land van onze garens. H.K.I.
en NIJMA waren meer voor de Nederlandse markt.
Belangen in het buitenland:
In 1925 werd de "Maatschappij tot exploitatie van kunstzijdefabrieken in
het buitenland" opgericht. De officiële naam van deze maatschappij is N.V.
MAEKUBA, als houdster van buitenlandse aandelen.
De maatschappij kreeg opdracht investeringen en deelnemingen in het
buitenland tot stand te brengen. In Frankrijk werden belangen verworven in
Lyon. In Engeland werd de Britisch ENKA opgericht, in Italië twee fabrieken
(Italenka) en in Duitsland in Breslau, samen met de Glanzstoff fabrieken A.G.
In 1929 stak de ENKA de oceaan over en in Amerika kwam een bedrijf in
Asheville in de staat North Carolina, de z.g. American Enka Corporation.
Veel van deze bedrijven en belangen bestaan niet meer, of niet meer in
eigendom van het concern.
Vereinigte Glanzstoff Fabriken A.G.
Het jaar 1929 was voor de ENKA een belangrijk jaar. De economische
wereldcrisis greep om zich heen en leidde een tijd in van een hard bestaan
voor alle industrieën. Van onschatbaar belang voor de onderneming is de
periode geweest in het overleg dat leidde tot een fusie met de Vereinigte
Glanzstoff Fabriken A.G. met 6 fabrieken in Duitsland, met daarnaast
omvangrijke vertakkingen in het buitenland. Net in 1929 werd dit positief
afgerond. De emissie met nieuwe aandelen kon ENKA doen omdat enerzijds het
bedrijf ENKA goed verdiend had en anderzijds omdat de Glanzstoff Fabriken na
de 1e wereldoorlog het minder goed deden. Met de emissie was een bedrag
gemoeid van 100 miljoen gulden. Voor die tijd een ongelooflijk groot bedrag.
Zoals de geschiedenis schrijft had dit financiële kunststuk tot gevolg dat
het uitstaand vennootschapskapitaal ongeveer 5 maal zo groot werd. De naam
van de nieuwe onderneming is vanaf dat jaar Algemeene Kunstzijde Unie N.V.
met een gezamenlijk verkoopkantoor in Arnhem. We lezen in de oude
geschriften dat het nieuwe concern op zo'n 1% na het uitstaand
aandelenkapitaal van de V.G.F. verwierf. Ondanks dat de V.G.F. verre de
meerdere in bedrijven was dan ENKA. De H.K.I. in Breda kwam toen ook
volledig onder de vleugels van het nieuwe concern A.K.U.
Dr. J.C. Hartogs:
Voor de eminente stichter van de ENKA, de heer J.C. Hartogs, leidt de fusie
met de V.G.F. tot het afscheid van zijn schepping. Het delen van de
eindverantwoordelijkheid in de nieuwe onderneming, waarin de leiding over de
Nederlandse- en het Duitse deel gesplitst was, viel hem zwaar. Al in het
jaar na de fusie legt Dr. Hartogs zijn functie als directeur neer. Hij
blijft tot zijn dood in 1932 adviseur van de raad van commissarissen. Dr.
Hartogs is 52 jaar geworden.
A.K.U. n.v.
De naam Algemeene Kunstzijde Unie is later gewijzigd in de afkorting A.K.U.
n.v., omdat het bedrijf een scala van andere produkten ging produceren en de
naam waarin "kunstzijde' genoemd werd, niet reëel meer was.
|