Historie bedrijf Ede.


Enka Ede spint vanaf januari 1922 vrijwel onafgebroken garen. Tot kort na de tweede wereldoorlog (1945) werd dit produkt kunstzijde genoemd, als namaak van de echte zijde van de moerbeirubs.
Het werd daarna rayongaren genoemd, omdat door de eigenschappen en de chemische samenstelling dit produkt niet een namaak is van de zijde. De laatste jaren wordt ons produkt viscosegaren genoemd.
Toen Dr. Hartogs in Arnhem (1911) begon met het maken van dit produkt, was het al 22 jaar bekend. Op de Parijse wereldtentoonstelling in 1889 werd dit garen gepresenteerd door de uitvinder Graaf Hilaire de Chardonet. Dat is volgend jaar 100 jaar geleden. Een jubileum.
Wanneer de medewerkers uit de twintiger jaren zouden zien, hoe wij het garen nu maken, zouden ze het niet voor mogelijk houden.
Het spinnen vond toen plaats op kleine spinspoeltjes met 65 gram garen. Nu 950 gram. De persbleek was er nog niet. De zure spoelen werden op rekken gezet en geleid door een zgn. druppelsproeiwasserij.
Het garen werd bij wijze van spreken schoonberegend. Zo werd het garen ontzuurd, ontzwaveld, maar nog niet volledig gebleekt. Daarna werden de spoeltjes gedroogd en verstuurd naar de twijnerij voor het twijnen. Na het twijnen werd het garen van de twijnspoelen gehaspeld op haspels tot strengen. In een strengenbleek werden de strengen door een bleekvloeistof bewogen voor het bleken. Daarna weer drogen.
In de eindsortering en pakkerij, waar in 1933 toch 183 meisjes werkten, werden de strengen gesplitst, gesorteerd en ingepakt voor verzending.


 

Het drogen van de strengen.

Bijgaande foto het drogen van strengen. Gemaakt tussen 1925 en 1930. De strengen hadden een lengte van ca. 8.000 meter garen, afhankelijk van de dikte van de draad. In droogkasten werden de strengen gedroogd, uitgeklopt en daarna gebracht naar de strengensortering. De dame midden op de voorgrond demonstreert een groot aantal strengen.

In 1922 behaalde men een produktieniveau van 4 ton in de week, een jaar later was dit al 17 ton. In 1929, toen hier 5200 mensen werkten, maakten we per week 63 ton garen. Wanneer we dit vergelijken met nu ca. 250 ton garen elke week, dan kan iedereen zich wel voorstellen dat er in de loop der jaren veel verbeterd is. Akzo Ede is thans de enige fabriek in Nederland, die viscosegaren maakt voor de textielindustrie. Drie andere bedrijven zijn in de loop der jaren gestopt, dat waren: Nijma in Nijmegen, H.K.I. in Breda en een Enka zusterbedrijf in Arnhem.

medewerkers uit de Spinnereij, foto is genomen tussen 1930 en 1933. vlnr: nr.1 meester v.d.Bovenkamp;    nr. 2 tijdschrijver v.d. Brink; nr.8 is Termaten (spinner); nr.11 H.Muller (voorman); 12 Willem van Druten
(voorman); 13 Gerritsen (meester) 14 Dhr. Tankink) en nr.15 is meester Boonstra.
 

Ondanks de zekere terugloop van viscosegaren in de voorbije jaren, is ons produkt nu weer erg gewild en de vraag is groter dan wij kunnen aanbieden. Een nieuwe toekomst is aangebroken. Volgend jaar een oude dame qua produkt, van 100 jaar oud, maar met een nieuw elan naar de volgende eeuw.