 |
|
|
Welkom bij de historie van Enka-Ede
|
|
September 1944
De maand september 1944 is voor velen in
Gelderland een maand vol emoties geweest. De slag om Arnhem, reeds vele
malen beschreven en verfilmd, is ook voor locatie Ede niet ongemerkt
gebleven.
Wat betekende dit allemaal voor
locatie Ede?
Direct na de dolle dinsdag decreteerde de
bezetter dat de produktie gestopt moest worden. Bevel was bevel. Op 14
september werd de laatste cellulose gedrenkt. Deze is niet meer
versponnen, want op die zondag van 17 september kreeg het bedrijf een
zwaar bombardement te verduren, ongeveer gelijk met de landing van de
luchtlandingstroepen. Omstreeks 11.30 uur vielen in een kort tijdsbestek
86 bommen op de fabriek. Door de zondag waren er gelukkig weinig mensen
in de fabriek. De luchtbescherming had op tijd alarm gegeven en de
aanwezigen konden zich op tijd naar de schuilkelders begeven. Alleen één
spinner ging tegen de voorschriften in zijn veiligheid zoeken op het
oostterrein en werd daar dodelijk door een scherf getroffen. Het was
voor de gemeente Ede een droevige dag, want 's middags vielen er ook
bommen op de kazernes en Stationsweg en ook de woningbouw Ede-Zuid werd
zwaar getroffen. Onder de bevolking vielen 70 doden te betreuren en heel
veel gewonden. Voor de fabriek was het bombardement catastrofaal. Door
brand is er heel veel verwoest. Tot laat op die zondagavond moest er
worden geblust. Door de bommen was het waterleidingnet onbruikbaar
geworden. De voorzorgsmaatregel, die reeds lange tijd te voren was
verricht door het waterniveau in het grote bassin tot een belangrijk
hoger peil dan normaal te brengen, bleek van groot belang. Met behulp
van de gemeentebrandweren van Lunteren en Bennekom is door velen goed
werk verricht. Wat totaal verloren is gegaan waren de schaft- en
kleedlokalen en het technisch magazijn. Die zijn totaal uitgebrand. Op
die plaats staat nu het grote magazijn. Vele afdelingen werden door de
bomexplosies vernield. Het chemisch bedrijf werd in zijn geheel erg
beschadigd. Door de bommen werd 1088 m² muur vernietigd, ruim 5900 m²
dakbedekking, 578 m² vloeren en bestratingen en dan niet te vergeten
duizenden ruiten. De Negam-gasexplosie in 1976 was er niets bij
vergeleken.
Onder heel moeilijke omstandigheden heeft
het bedrijf kunnen blijven draaien in de oorlogsjaren. Hier willen we
ook later over schrijven. Maar dat bombardement op de 17e september
betekende dat het bedrijf niet meer kon draaien. Pas een half jaar na de
bevrijding in mei 1945 kon het bedrijf na heel veel inspanning weer
worden gestart.
20 September 1945, de produktie komt weer op gang.
Maar nu terug naar het bombardement. Achteraf
is vastgesteld dat het doel van het bombardement door de geallieerden
gericht was op de energiecentrale van ons bedrijf en op twee
stoomlocomotieven, die geparkeerd stonden voor het bedrijf. De toenmalige
directeur Nolet vroeg aan de bezetter de locomotieven weg te halen. Dat werd
niet gedaan.
's Middags, toen de brand van het magazijn
het ergste was, verscheen een vrij grote groep Duitse militairen, zogenaamd
om hulp te bieden. Zij zetten posten uit, waardoor het brandweerpersoneel in
haar bewegingsvrijheid werd belemmerd.
Dit waren de dagen in september 1944. Veel
leed is er toen over Gelderland gebracht. Toen men de bevrijding verwachtte,
moest er eerst nog een lange hongerwinter worden doorgemaakt.
De twijnerij na het bombardement van 17 sept. 1944.
Voor meer informatie en verhalen over deze pijnlijke gebeurtenissen rondom Ede in september 1944 kunt u op de onderstaande links klikken:
Het Dagboek van een Edesche evacué in het jaar 1944
Zondag17 september 1944 Operatie ‘Market-Garden’ Door J.J. Speelziek