NEGAM plof bij de buren geen vuurwerk van Heideweek.

De Negam Plof,
Op 25 augustus 1976 om ± 19:55 uur schudde Enka Ede op haar grondvesten.

Wat gebeurde er?

Tegenover ons bedrijf aan de spoorlijn, ongeveer op de hoogte van de krimperij en de opleidingstoren, was een gasbedrijf gevestigd dat zich bezig hield met de distributie van gas in de regio Ede. Met spoorwagens werd het gas aangevoerd en opgeslagen in grote bovengrondse tanks. Dagelijks vulde men kleine en grote gastanks. Ook grotere tanks op vrachtauto's, waaruit in de regio kleinere gastanks werden gevuld. Een gevaarlijk werk op een plaats, die erg kwetsbaar was. Vlak naast een druk bereden spoorlijn, een openbare weg en nog geen 100 meter van een groot bedrijf. Met argwaan werd al jaren gekeken naar dat bedrijf, maar Negam verzekerde de omgeving dat er niets kon gebeuren.


De grote knal


Één grote vuurzee

De plof

Dat gebeurde toch op een woensdagavond. Om ca. 19.30 uur ontstond er brand. Een chauffeur/bedieningsman van Negam was bezig met het vullen van een 20m3 grote gastank op een auto. Bij de aansluiting ontstond gaslekkage. Het verhaal doet de ronde dat de bedieningsman een sigaret rookte.De man liep op een holletje naar onze bewakingsdienst die groot alarm gaf. Wachtchef Van Lent van de textielafdelingen stuurde alle mensen weg naar de kantine. Achteraf is dat erg verstandig geweest. De bedrijfsingenieur, de heer Ten Have, zette alle conditioneerapparaten uit. Na ongeveer een half uur explodeerde de grote tanks op de auto. Deze vlogen in de lucht en kwamen uitééngereten naar op het gazon voor de fabriek. Een ongelooflijke ravage ontstond door de luchtdruk en wegvliegende metalen delen en afsluiters van gasflesjes. Alle ruiten aan de voorzijde van de fabriek, sommige compleet met de sponningen, gingen aan diggelen. Ook de glazen sheddaken braken kapot en al die glasscherven werden het bedrijf ingeblazen. Muren scheurden en werden ontzet uit het fundament, maar ook de verankeringen van de daken kregen een behoorlijke luchtstoot te verduren. Sommige daken kwamen hierdoor los te liggen. Ook het NS-verkeer lag enige uren stil.


De hulptroepen

Vrijwel alle ramen waren gesneuveld.

 

De schade

Gezien de zeer grote schade door de kracht van de ontploffing en vrij veel mensen in de directe nabijheid, is het een groot wonder dat er geen persoonlijke ongevallen zijn te betreuren. Alleen de chauffeur had enig letsel opgelopen. Eén medewerker uit de persbleek was zo geschrokken dat hij aan de zuidzijde over het hek klom en richting Bennekom spurtte door de bossen heen. Hij was zijn bril kwijtgeraakt en is daar volkomen van slag gevonden. De financiële schade aan de fabrieksgebouwen, produktie-apparatuur en de produktie was enorm. Velen van ons kunnen zich dat nog goed herinneren. Gezien de omvang van de brand werd in samenwerking met de politie en brandweer van de Gemeente Ede besloten de omwonenden en het personeel van het bedrijf te evacueren, omdat het gevaar bestond dat er nog 3 gashouders zouden exploderen. Gelukkig is dat niet gebeurd en later op de avond werd alles vrijgegeven. Voor het bedrijf betekende het dat woensdagavond en 's nachts 29 spinmachines met de dikste titers werden opgetrokken. Dat was toen 30% van de produktie.



Een groot gedeelte van de ontplofte gastank. (foto; Chris Thiele)



Op het Negam terrein was het één chaos.



Het herstel

Al vrij snel werden plannen opgesteld om zo snel mogelijk de garenproductie weer op orde te brengen. Al in het eerste weekend werden door alle textielmedewerkers extra diensten gedraaid om de ca. 50 ton produktie, besmet met glas, van de machine af te halen en af te voeren naar grote afvaldozen. De technische dienst, aangevuld met medewerkers uit Arnhem (FS) en buitenfirma's, maakten de machines en paden glasvrij en namen alle obstakels weg, zoals kapotte deuren, raamsponningen, dakdelen, etc.



Inspectie van het explosiemateriaal

De firma Borst uit Ede ging het bedrijf glasdicht maken. Eerst geïmproviseerd met plastic folie en later met glas. Na ca. 7 dagen was het bedrijf zo goed en kwaad als het ging weer glasdicht met name de daken. De rest met folie. Gelukkig hadden we toen goed weer. Donderdagavond, 26 augustus 1976, kon een deel van de twijnerij, de A t/m F rij, weer in gebruik worden genomen. De scheermachines aan de raamzijde gingen pas vrijdagavond weer in produktie. De krimperij 's maandags daarop. Het heeft echter maanden geduurd voor alle schade en nadelige gevolgen van de plof hersteld was. Vooral aan de voorzijde werden alle ramen met kozijnen vernieuwd. De totale schade, in geld uitgedrukt, lag in de buurt van 30 miljoen gulden; uiteraard voor de verzekering. Ondanks herstel zijn er nu nog littekens te zien, net zoals de bomscherfvernielingen uit de 2e wereldooorlog.


Heidefeest

Ede was het Heidefeest aan het vieren. Het openluchttheater was gevuld met feestvierende mensen. De heidekoningin was aanwezig. Toen de plof gehoord werd, dacht men aan vuurwerk. Maar het was toch een beetje te vroeg op de avond. Veel medewerkers, die elders waren, kwamen snel naar het bedrijf. De chef van de energiecentrale was die avond bezig met het in de teer zetten van de onderkant van zijn toercaravan. Ook hij spoedde zich naar het bedrijf gekleed als hij was. Nu weet men nog precies te vertellen hoe hij er besmeurd en in een korte broek bij liep. Het gaf niet; de energiecentrale gaf voldoende water voor de brand, al is het dan met teer aan de handen.

Zo werd er, ondanks de narigheid, toch nog gelachen.

Hieronder een reactie van Riekie Visscher.

Ik heb bij Negam Gas gewerkt van 1971 t/m februari 1975. Ik heb van alles gedaan: telefoniste, receptioniste, facturering, meehelpen bij de boekhouding, etc.. Klein bedrijf, was erg leuk om daar te werken. Ik vond het wel eng om achter bij het vulstation te lopen als ze bezig waren om de flessen te vullen. Daarna ben ik verhuisd naar Sliedrecht en in april 1977 teruggekomen naar Ede om per 1 mei te beginnen bij Enka.

Toen de Negam-plof in 1976 plaatsvond was ik vanwege de Heideweek een week bij mijn ouders en op dat moment stond ik in een telefooncel tegenover de Bethelkerk op de J.Th.Tooroplaan om te bellen naar kennissen in Sliedrecht. Na die enorme knal ben ik zo snel mogelijk naar huis gegaan (van mijn ouders in de Twijnstraat). Mijn vader had inmiddels gehoord dat het in de buurt van Enka was en ging op z’n brommertje kijken wat er precies aan de hand was (hij was werkzaam bij Enka; oudere medewerkers weten het misschien nog wel: Geert Stenveld uit de kantine).

Mijn zus was toendertijd aan het werk in Hotel Mon Reve en daar was de klap helemaal goed te horen en te voelen. Ze kwam in shocktoestand thuis, helemaal van de kaart.
Er werd gepraat over wat er gebeurd zou zijn als er een Enka-plof geweest zou zijn. Zou ons huis er dan nog staan?! Tenslotte is de Twijnstraat niet zo ver van Enka af. Het was toen hele spannende en indrukwekkende situatie.
Ik kon toen nog niet weten dat ik bijna een jaar later zelf bij Enka zou gaan werken als typiste. Ons kantoor lag aan de voorkant en aan de kozijnen was nog goed te zien welke schade er was geweest bij de Negam-plof. Over het gebeurde bij Negam is in de eerste jaren (maar later ook wel eens) diverse malen gepraat. In de loop der tijd werden de gevoelens van die enorme schrik natuurlijk minder, maar vergeten doe je het nooit!!!

Dat was mijn herinnering aan Negam Gas.
 

Riekie Visscher.