Welkom bij de historie van Enka-Ede

De continuspinnerij.

Onze continuspinnerij, de CM, is niet zo oud als de spoelenspinnerij. Ede spint vanaf het begin (1922) op spinspoelen. In het prille begin waren het kleine garenpakketten van ca. 100 gram garen. Het spinschema moest telkens onderbroken worden voor een zgn. volgende spinspoel/reis. Ook een soort continu gebeuren, maar wel met onderbrekingen. De spinspoel moet daarna gebleekt, gewassen en gedroogd worden. Een complex van handelingen die wij nu nog kennen bij ons spoelengaren. Voor de 2e wereldoorlog werd al bestudeerd of al die proceshandelingen, inclusief het spinnen, in één gang plaats konden vinden, voor die tijd een spectaculair idee. Op één machine, waarin je bij wijze van spreken de viscose instopt en aan het eind een kant en klare draad krijgt.

Op ons research instituut in Arnhem, toen in de wandeling proeffabriek genoemd, vonden de onderzoekingen en proeven plaats o.l.v. Ir. G. Heim. In 1939 werd het eerste octrooi aangemeld waarin de principes van een methode tot het continu spinnen met al haar bewerkingen waren vastgelegd. Verdere proefontwikkelingen na 1939 kwamen kort daarna tot stilstand door oorlogsomstandigheden. Wel werden bepaalde resultaten verwerkt en gebruikt op de nieuw te bouwen fabriek op de Kleefse Waard in de oorlogsjaren. Daar werd de uitvinding gebruikt voor het vezelgaren spinnen.

Vezelgaren gaf een bundel draden, die na het spinnen in stukken werden gehakt in lengtes van ongeveer 10 cm. Na de oorlog is dat proces vervolmaakt en de fabriek Kleefse Waard heeft jarenlang vezelgaren gesponnen. Dit produkt wordt nu allang niet meer gemaakt. Na de 2e wereldoorlog werd in Arnhem op de research verder gegaan met de proeven. Een kleine proefmachine werd ontworpen en gaf goede resultaten.

In 1948 besloten de onderzoekers in Ede verder te gaan met de uitbreiding van de proeven. Het Arnhemse garenbedrijf had geen ruimte.

Houten proefmodel van de opvanggoot

De eerste continumachine werd gebouwd in Ede in een oude bedrijfsruimte, waar nu de lege spinspoelen opslagplaats is.

Bouw CM2 ruimte 1948

In november 1949 werd op die machine het eerste garen gesponnen. Deze machine bleek echter te kort te zijn en er werd spoedig een 2e machine gebouwd, maar nu in de nieuwe hal aan de oostzijde van ons bedrijf (de welbekende CM 2 ruimte).

CM 2 machine

Velen weten dit nog wel. De proefproduktie werd genoemd naar die machines CM 1 en CM 2. Geleidelijk ging het steeds beter. De spinsnelheid werd opgevoerd. De droogwalsen bleken niet ideaal te zijn, er kwamen droogkokers.. De vezelsterkte en de aanverving werd beter en het zag er naar uit dat de grote uitbreiding kon plaatsvinden. We schrijven dit nu zo, maar de eerste werkers hebben wat moeten zwoegen om het garen door de machine heen te krijgen. Je komt nooit klaar, werd er gezucht. De uitbreiding kwam. De directie had zoveel vertrouwen gekregen in de resultaten dat een grote investering los kwam.

In de zuid-oost hoek van ons bedrijf werd het nieuwe gebouw geplaatst, de huidige CM. Maar eerst moest er nog 30.000 m² grond gekocht worden van de buren. De grens van het fabrieksterrein liep namelijk aan de zuidkant niet parallel aan de gebouwen. Door de aankoop was dit wel mogelijk. De totale grondoppervlakte van de fabriek ging toen van 37 ha naar 40 ha.

Het opruimen van het beboste terrein, het ophogen hier en het afgraven daar, om de grond op gelijke hoogte te krijgen van de bestaande fabriek, was een zeer omvangrijk werk. Met speciale zandtreinen, draglines en vrachtauto's werd dat verricht. Vele duizenden kubieke meters zand, bomen en struiken, zijn daarbij verzet. Daarna begon de bouw in 1950. Ook dat is een groot spektakel geweest. Nieuwe bouwtechnieken werden toegepast, nieuwe machines en apparaten werden neergezet, veel door eigen personeel en ook door gespecialiseerde vaklieden van buitenfirma's.

Het waren niet alleen de spinmachines, maar ook de gehele zuurbereiding, de vloeistofbakken voor de schoonmaakvloeistoffen, die allemaal geïnstalleerd moesten worden. Een gigantische klus. Op 1 augustus 1952 was het voor de locatie Ede een bijzondere dag. Op die dag werd de eerste spinmachine ingesponnen met een goed resultaat. Er was hoog bezoek uit Arnhem. Ir. van Hall, de toenmalige bedrijfsleider, verwelkomde o.a. de directeur van de AKU, de heer Van Schaik. Deze nam officieel als eerste een CM spoel van de opwikkelmachine. In de officiële toespraken werd de ontzettend grote inspanning van de locatie Ede medewerkers bij de totstandkoming van dit resultaat benadrukt. Wat in het klein in Arnhem begon, eindigde in het groot in Ede. Daarna werd om de 10 dagen een volgende machine ingesponnen.

Een knelpunt was de opleiding van o.a. de spinners. Het spinnen in de spoelenspinnerij was totaal anders dan op een CM spinmachine. Ook werd voor het eerst in de annalen van Ede vol continu in de produktie gewerkt. Tot die tijd werkten de natte afdelingen in 3 ploegendienst met een aangepaste weekenddienst. Ook dat vroeg een behoorlijke aanpassing van de medewerkers en de organisatie. In de twijnerij waren inmiddels de DD9 twijnmachines geplaatst om het garen te twijnen. Ook op die machines waren nieuwe uitvindingen verwerkt en de machines twijnden ontzettend snel, vergeleken met de oude twijnmachines.

We herinneren ons de eerste CM cones zonder knopen! Dat was een wonder voor die tijd. Spoelengaren had voor A-kwaliteit van een 1700 grams cone toch altijd nog wel 6 tot 8 knopen. Omdat de garenkwaliteit van de CM zo goed was, werd de nieuwe naam voor dit produkt "Cronenka". Uitbreidingen in de CM zijn er daarna niet meer geweest. Wel hebben er grote verbeteringen van de apparatuur en werkwijze plaatsgevonden om tot nog betere resultaten te komen. Ook de spinsnelheid werd drastisch verhoogd. De beide proefmachines CM 1 en CM 2 werden na het stoppen van de proeven geleidelijk afgebroken. De proeven werden daarna gedaan op de produktiemachines. In de loop der jaren zijn we andere draaddiktes gaan spinnen en de laatste paar jaar gematteerde garens. De continu spinnerij levert in al die jaren een zeer positieve bijdrage aan de resultaten van locatie Ede.